Girişimlerde Sermaye Geri Dönüşü, Değer Yaratmak ve Karlılık

Kuşkusuz ticari her projenin nihai amacı para kazanmaktır. Yatırımcılar girişime girip girmeyeceklerine karlılık, yarattığı değer ve koydukları sermayenin geri dönüş süresini dikkate alarak karar vermelidirler. Sıklıkla karşılaştığım sorulardan bir tanesi bu kriterlerin önem derecesidir. Söz konusu üç kriterin önem derecesi yatırımcıdan yatırımcıya değişebilecek olmasına rağmen projenin her birinden geçer not alması gerekir.

Yatırımcıların önünde genelde değerlendirdikleri birden fazla proje olur ve bunlardan ancak bir kısmını gerçekleştirebilirler. Bu aşamada projeleri karşılaştırmak gerekir. Bazı durumlarda yatırımcılar daha az karlı ve değer yaratıyor olsa bile tercihleri daha likit kalmak şeklinde ise sermaye geri dönüşü daha kısa olan projeleri tercih ediyor olabilirler. Sermaye geri dönüş süresi (pay-back period) yatırımcıların projeye koymuş oldukları sermayeyi ne kadar sürede geri alabileceklerini göstermesi bakımından önemlidir.

İskontolu ve iskontosuz olmak üzere de piyasada iki farklı kullanım şekli vardır. Bunlardan iskontolu olan, yatırımcının ağırlıklı ortalamalı sermaye maliyeti (WACC: Weighted Average Cost of Capital) üzerinden, nakit akışları iskonto ediliyor olduğundan daha doğru olanıdır. Başka bir deyişle sermaye geri dönüşünü hesaplarken arada nakit çıkışlar ve nakit girişler arasında geçen zaman için paranın değer kaybını da hesaba katar. 

Finans uzmanları arasında projenin karlılığı ile değerinden hangisinin daha önemli olduğu ve öncelikle hangisinin dikkate alınması gerektiği ayrı bir tartışma konusudur. İç verim oranı (IRR:Internal Rate of Return) projeye konulan sermayenin girişimden ne kadar getiri sağlayacağını gösterir ve bu oranının sermaye maliyetinden yüksek olması gerekir ki en az beklenen getiri veya üzeri sağlanabiliyor olsun. Proje değeri ya da Net Bugünkü Değer (NPV: Net Present Value) ise projenin yaratacağı nakit akışının sermaye maliyeti (WACC) ile iskonto edilmesi ile hesaplanır ve bulunan değerin pozitif olması gerekir ki girişimde değer yaratılmış olsun. Projenin değerini göstermesi bakımından önemli bir performans kriteri olan NBD(Net Bugünkü Değer) yatırımcı bir şirkete ilgili projenin şirket değerine ne katacağını gösterir. Şirket yönetimlerinin asli görevi şirket değerini maksimize etmek olduğu için özellikle akademisyenler tarafından IRR’dan daha fazla kabul görür.

Öte yandan IRR yüzdesel karlılığı göstermesi bakımından bu bağlamda çalışma ve düşünme alışkanlıkları fazla olan finans yöneticileri tarafından daha iyi anlaşılabildiği için tercih edilir. Projeler arasında karşılaştırma yapıldığında genelde bir projenin karlılığı daha yüksek ise değerinin de yüksek olmasını bekleriz. Böyle bir durumda projeler arasında karşılaştırma yapmak çok daha kolaydır. Bazı istisnai durumlarda ise karşılaştırılan projelerden birinin karlılığı yüksekken diğerinin ise daha fazla değer yaratacağını da gözlemleyebiliriz. Bu durum projelerin nakit akışlarının zamanlaması arasındaki farklardan kaynaklanır ve böyle bir durum ile karşılaşıldığında diğer tüm koşullar aynı kalmak kaydı ile daha fazla değer yaratan proje tercih edilmelidir.

IRR hesaplaması ile ilgili kritik bir nokta da hesaplama yaparken nakit akışının negatiften pozitife veya diğer türlü değişiminin en fazla toplamda bir adet ile sınırlı olması gereğidir. Çoğu projede başlangıçta yatırım nedeni ile negatif başlayan nakit akışı faaliyetin başlangıcı ile birlikte pozitife geçtiğinden nakit akışının yapısı söz konusu sınırlama ile uyumludur. IRR tanım itibari ile nakit akışının bugünkü değerini sıfıra eşitleyen orandır. Hesaplanması iterasyon yöntemi ile yapılır ve matematiksel olarak bir nakit akışının toplam işaret değişim adedi kadar farklı sonuç verir. Bu nedenle IRR hesaplaması nakit akışında birden fazla işaret değişimi olan bir durumda direkt olarak kullanılamaz. Bu karmaşayı çözmek amacı ile birden fazla işaret değişimine neden olan negatif nakit akışlarının WACC oranı üzerinden bugünkü değeri alınmak sureti ile nakit akışı sadeleştirilebilir ve ancak bundan sonra IRR hesaplaması yapılabilir.

Dinamo Danışmanlık Kurucu Ortağı, Kamu Özel Ortaklığı (PPP) ve Proje Finansmanı Uzmanı Fatih Kuran