Kooperatif ürünlerine pozitif ayrımcılık yapılmalı!

08 Ağustos 2017 Salı

Türkiye’de ne yazık ki tarımın, toprağın sesine kulak vermeyi unuttuk. Kazmayı vursak bereket fışkıran topraklarımızı iyi kullanmayı bıraktık. Ne üretilene değer veriyoruz artık ne de üreticiye. Böylesine önemli bir konunun üzerine eğilmenin de gerekli olduğunu düşündük. Hal böyle olunca bu işi biraz örgütlü yapmaya çalışanları, toprağa emek harcayanları, imece kültürünü yaşatmayı düşünenleri dinlemek istedik. Bu anlamda da ilk durağımız kooperatifler oldu. Sizlere de gıda özelindeki kooperatifçilerimizin yaşadıkları sıkıntıları, yapılmasını istediklerini, arzularını kendileriyle görüşerek aktarmak istedik. Bu konuda değinebildiğimiz kooperatiflere değinmeye devam ediyoruz. Bu haftaki konuğumuz Sınırlı Sorumlu Ulamış Köyü Kalkınma Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkan Vekili Arif Ertem oldu. Ertem’le birçok konu üzerine keyifli bir sohbet gerçekleştirdik…

kooperatif-urunlerine-pozitif-ayrimcilik-yapilmali

Röportaj: Onur Kaya

 

Kooperatiflerin Türkiye’deki geçmişi aslında 1800’lü yıllara dayanıyor. Böylesine köklü bir oluşum içerisinde Ulamış Kooperatifi nasıl bir yer edinmiş durumda? Nasıl faaliyetler yürütüyor?

Sınırlı Sorumlu Ulamış Köyü Kalkınma Kooperatifi, 21 kurucu üyenin ortaklık payları toplamı olan 2.100 TL sermaye ile 21 Mart 1969 tarihinde faaliyete başlamıştır. Kooperatifimizin hali hazırda 162 ortağı mevcuttur. Kooperatifimize ait 4 adet tesiste fiili üretim yapılmaktadır. Bu 4 tesisler şöyledir: Kontinü Sistem Zeytinyağı Tesisi, Zeytinyağı Dolumu ve Paketleme Tesisi, Reçel, Konserve ve Meyvesuyu Tesisi ve Sebze, Meyve Paketleme Tesisi. Tesislerimizin tamamının ana faaliyet konusu yöresel tarım ürünlerinin işlenmesi, paketlenmesi ve tüketiciye sunulmasıdır. Kooperatifimiz eski olduğundan Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Kırsal Kalkınma Projesi Kapsamında kullanılan rehabilitasyon kredisi ile 2004 yılında komple yenilendi.

 

Var olan tesisleriniz hakkında bilgi verebilir misiniz?

Kontinü Sistem zeytinyağı tesisimizde yılda ortalama 300 ton zeytin işlenmekte ve 70 ton yağ elde edilmekte. Üretilen zeytinyağınınsa 8-10 tonu hizmet bedeli olarak kooperatif stoğuna girmektedir. Zeytinyağı Dolumu ve Paketleme Tesisi ise Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarıma Dayalı Yatırımların Desteklenmesi Programı (Proje bedelinin yüzde 50’si hibe) kapsamında hazırlanan proje çerçevesinde kurulmuş ve 31 Temmuz 2012 tarihi itibariyle faaliyete başlamıştır. Sebze, Meyve Paketleme Tesisi ise mülkiyeti kooperatifimize ait 24 bin 284 metrekarelik arazi üzerine 1976 yılında Dünya Bankası kredisi ile inşa edilmiş ve 2010 yılında komple yenilenmiştir. Tesisimiz 5 bin metrekare kapalı alana sahiptir. Tesis 2009 yılından buyana özel bir firmaya kiralanmış olup, işletmeciliği kiracı firma tarafından yürütülmekteyken, 20 Kasım 2016 tarihinde çıkan yangında tamamen kullanılamaz hale gelmiştir. Tesiste oluşan hasarın giderilmesine yönelik çalışmalarımız sürdürülmektedir. Reçel, Konserve ve Meyvesuyu Tesisi ise İzmir Kalkınma Ajansı, 2010 Kırsalda Ekonomik Çeşitlilik Mali Destek Programı (Proje bedelinin yüzde 58’i hibe) kapsamında hazırlanan; “İşlenmiş Mandalina Ve Enginar Ürünlerinin Çeşitliliğinin Sağlanarak Ürünlerin İç Ve Dış Pazarda Yer Alması” isimli proje çerçevesinde kurulmuş ve 13 Mayıs 2012 tarihi itibariyle faaliyete başlamıştır. Aynı tesis içerisine Kooperatifimiz olanakları ile iki adet otel tipi portakal sıkma makinesinin biraz daha geliştirilmesi suretiyle kurulan meyve suyu üretim hattı Kasım 2012 itibariyle faaliyete başlamıştır.




Kooperatifleşmenin üretimi gerçekleştirdiğiniz ürünlere ne gibi katkıları olur? Bu ürünlerde kooperatifleşme  ne düzeyde?

Seferihisar da 508 bin adet meyve verme yaşına erişmiş mandalina ağacı bulunmaktadır. Yıllık ortalama üretim miktarı 76,2 tondur. Ulamış’ta yaklaşık 42 bin adet mandalina ağacı bulunmaktadır. Yıllık Ortalama üretim miktarı ise 6,3 tondur. Diğer bir deyişle Seferihisar’da üretilen mandalinanın yüzde 9’u Ulamış’ta üretilmektedir. 1976 yılında Dünya Bankası kredisi ile kurulan Sebze Meyve İşleme Tesisimizde işlenen mandalinalar doğrudan Rusya, Romanya, Bulgaristan gibi ülkelerin pazarlarına ulaştırıldı. Ancak, zamanla kooperatif yönetiminin hataları, ülke politikasında kooperatifleşmeye bakış açısının değişmesi gibi farklı nedenlerle 80’li yıllardan sonra bu durum sürdürülememiştir. Bugün bu işlevi Seferihisar Mandalina Birliği üstlenmiş durumdadır. Birliğin fiilen gerçekleşen yıllık işleme ve pazarlama kapasite 4,3 ton civarındadır.




Kooperatiflerle birlikte hareket etmenin güçlü yanları neler? İnsanlarımız neden kooperatiflerle birlikte hareket etmeli?

Kooperatif yâda birlikler ile birlikte hareket edilmesi üreticilerimizi alıcılar karşısında daha güçlü kılmaktadır. Özellikle üretimin talebe göre fazla olduğu yıllarda alıcılar piyasayı istedikleri gibi belirlemekte, evraksız, senetsiz, sözleşmesiz yapılan satışlarda, hatta yazılı sözleşmeye bağlanmış satışlarda, alıcılar zarar ettik bahanesi ile daha önce anlaşmaya varılan fiyatları yarıya indirmekte, aksi takdirde ürünü dalında bırakmakla tehdit etmekte üretici çaresizce yapılan teklife boyun eğmektedir.

Bazı alıcılar ise ürünü alıp, parasını ödemeden ortadan yok olmaktadır. Bu her yıl beş on üreticinin başına gelen kaçınılmaz bir kaderdir.

 

Türkiye’de zirai işler konusunda büyük sıkıntılar yaşanıyor. Toprakla uğraşan insanlar emeklerinin karşılıklarını alamayabiliyor. Hal böyle olunca kooperatifler de büyük sorunlar yaşıyor. Yaşadığınız sorunların başında neler geliyor?

Geçmiş yıllarda köyümüzde sulu tarım arazilerinde üretilen domates, salatalık, biber, fasulye gibi ürünlerin yanında sulama imkânı olmayan arazilerde üretilen börülce, bamya gibi ürünler haftanın hemen her günü 3-4 kamyon ile İzmir haline gönderilmekte iken bugün itibariyle sebze yetiştiriciliği sınırlı sayıda üretici tarafından devam ettirilmektedir. Köyümüzde halen sürdürülebilir ürünler mandalina, zeytin, kesme çiçek, biraz da enginar olarak sıralanabilir. Ancak, bu ürünler de üreticinin tek alternatifi olduğu için devam etmektedir.  2002 yılında dalında mandalinanın satış fiyatı kilogram başına 75 kuruş iken, 2016 yılında 40 kuruş olarak gerçekleşmiştir, çoğu üretici ise alıcı bulamamış ürünler dalında kalmıştır.  En büyük sorun tarımsal ürünlerin pazarlanmasıdır. Pazar bulunamadığı sürece istediğimiz üretimi yapalım, memnun ve kazanan üretici olmazsa çiftçilik zor günler geçirir.

 

Yaşadığınız sorunların üstesinden gelmek için neler yapılmalı? Bu konuda yapılacaklar arasında en önemli unsur nedir?

Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri’nin yaşadığı en önemli sorun üretilen ürünlerin pazara ulaştırılması olup, bu konuda en önemli ve en hızlı çözüm önerisi, Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri tarafından üretilen, işlenen ürünler lehine pozitif ayrımcılık sağlanması ile kooperatiflerin pazarda rekabet şansı bulması olacaktır.




Kalkınma yaşanabilmesi için de bazı isteklerinizin gerçekleşmesi gerekiyor. Bu konuda özellikle devlet kanadından beklentileriniz nedir?

Gerçek üreticiyi temsil etmeyen, tarımsal üretim faaliyeti bulunmayan şahıs ya da belediyeler tarafından kurulan kooperatif görünümlü şirketler elimine edilerek, Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri devlet tarafından desteklenmeli, kooperatif yönetici adayları kooperatifçilik eğitimine tabi tutulmalı, kooperatif bilinci oluşturulmalıdır. Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri vasıtasıyla pazara sunulan kooperatif üyelerine ait ürünler ile Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri tarafından üretilen, işlenen ürünler lehine pozitif ayrımcılık (Kamu İhale Yasası, Vergi, Sigorta vb. mevzuat) sağlanmalıdır.

 

Kooperatifler üreticiye fayda sağlamayı amaçlıyor ancak nihai tüketiciye nasıl bir fayda sağlıyor?

Kooperatif ya da Üretici Birlikleri şemsiyesi altında üretilen, işlenen ürünler tüketici açısından güvenilir gıda olarak tercih edilmektedir. Kamuoyunda oluşan bu imaj, Kooperatif ya da Üretici Birlikleri şemsiyesi altında üretilen ürünlerde zirai mücadele ilaçlarının kontrollü ve kullanım talimatlarına uygun kullanılması ve bu özelliğin ürün etiketlerinde ön plana çıkarılması ile desteklenmesi, güvenli gıda arayışında olan tüketiciler için tercih nedeni olacaktır.