9 soruda “Coğrafi İşaretler”

05 Temmuz 2017 Çarşamba

Ülkemiz tarım ürünleri, yöresel yiyecekleri açısından bir cennet. Yafa portakalı, Taşköprü sarımsağı ya da Adana Karpuzu, Topatan Kavunu… Her yöreye has o kadar çok ürün sayabiliriz ki… Son dönemlerde bu ürünlerin tescillendiğini biliyoruz: “Coğrafi İşaret”li ürünlerin kıymetleri artmaya başladı. Bu alana önem veren çok çeşitli kurumlarımız, marketlerimiz var. Perakende.org olarak biz bu konuya el attık. Coğrafi İşaretli ürünlerin yanı sıra, yöresel ürünlerimiz ve bu ürünler üzerine çalışmalar yapan kurum ve kuruluşlarımıza sayfalarımızda yer vereceğiz. Böylece farkındalık yaratarak coğrafi işaretli ürünlerimizin yaygınlaşmasında tuzumuzun bulunmasını istiyoruz

9-soruda-cografi-isaretler

 Özel Haber: Ayşe Dural


Coğrafi İşaret, ünü ve bazı özellikleriyle, belirli bir bölgeyle özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işarettir. Bu orijinal ürünlerin tescilini Türk Patent ve Marka Kurumu verir. “Coğrafi işaretli ürün nedir, nasıl tescil edilir, bu işaretli ürünlerimiz nelerdir?” gibi sorularınızın cevabını yazımızda bulabilirsiniz.


Coğrafi işaret nedir?

Coğrafi işaretler (Cİ), belirli bir bölgeden kaynaklanan ya da belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle bu bölge ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işaretlerdir. Bir yörenin herhangi bir ürünü, meyvesi, taşı, madeni diğer yörelerde üretilenlerden farklı olabilir veya bir yörede üretilen halı, kilim, kumaş, çini vb herhangi bir nedenle ün kazanmış olabilir. Bu ürünlerin üzerinde o yörenin adının kullanılması, tüketiciler tarafından o ürünün benzerlerinden farklı özelliklere sahip olduğu şeklinde algılanabilir. Tüketiciler söz konusu yöre adıyla satılan ürünleri o yörenin adına duydukları güvenle, aynı türdeki diğer ürünlere tercih edebilirler. Bu anlamda coğrafi işaretler, geleneksel bilginin bir ürün gibi şekillendirildiği, paketlendiği, alındığı ve satıldığı bir boyuttadır; ürünün kalitesi, geleneksel üretim metodu ve coğrafi kaynağı arasında kurulan sıkı bağı simgeleyen bir güvencedir. Coğrafi İşaretler menşe adı ve mahreç işareti olarak iki ayrı şekilde değerlendirilir. Coğrafi İşaretler, sadece tarım ürünleri ile sınırlı olmayıp, insan eliyle yapılan ürünleri de kapsamaktadır. Yani Coğrafi İşaretler’in kapsamına doğal ürünler, tarım, maden, el sanatları ve sanayi ürünleri girmektedir. Türk lokumu, Afyon kaymağı, Çorum leblebisi, Malatya kayısısı, Hereke halısı, Antep fıstığı, Van kedisi, Sivas kangal köpeği, Adana kebabı ve diğerleri.

 

Cİ tesciline neden ihtiyaç duyulur?

Coğrafi İşaret tescili özellikle şu nedenle yapılır: Coğrafi işarete konu olan ürünün standardının ve geleneksel özellikteki üretim metodunun korunması çünkü Coğrafi İşaretler, ürüne pazarlama gücü katar ve bir tekel hakkı olmayıp ürünün gerçek üreticilerini koruyan kolektif bir hak olduğundan kırsal kalkınmaya aracılık eder ve ülke ekonomisine katkı sağlar. 1995 yılından bu yana Dünya Ticaret Örgütü’ne üye olan Türkiye’de, Avrupa Birliği'nin Coğrafi İşaretler’e ilişkin 2081/1992 sayılı Konsey Tüzüğünden esinlenilerek 1995 yılında 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kabul edilmiştir. Böylece daha önceden haksız rekabet hükümleri ile dolaylı olarak korunan coğrafi işaretlere etkin ve özel bir koruma sağlanmıştır.




Coğrafi işaretler için nereye başvurulmalıdır?

Coğrafi İşaret başvurusunda bulunmak isteyenler, “Türk Patent ve Marka Kurumu”na başvuru yapmalıdır.

 

Bir ürünün coğrafi tescili alabilmesi için sahip olması gereken özellikler nelerdir?

Bir ürünün Coğrafi İşaret tescili alabilmesi İçin sahip olması gereken 4 temel özellik vardır:

 

·         Ürün ismi, tüketiciler arasında iyi bir üne sahip olmalıdır

·         Benzerlerine kıyasla tanınmış bir özgünlüğü bulunmalıdır

·         Hammadde üretimi ve işleme süreci sınırlandırılmış bir coğrafi alanda gerçekleştirilmelidir

·         Ayrıntılı şekilde tanımlanmış özel bir üretim sürecinin ürünü olmalıdır

 

Coğrafi işaretlerin tescili amaçları nelerdir?

·         Yerel üretimi ve kırsal kalkınmayı desteklemek

·         Geleneksel bilgi ve kültürel değerleri korumak

·         Turizme katkıda bulunmak

·         Ürün taklitçiliği ile mücadeledir


Coğrafi işaret tesciline kimler sahip olabilir?

·         Söz konusu ürünün üreticisi olan gerçek veya tüzel kişiler

·         Tüketici dernekleri

·         Konu ve coğrafi yöre ile ilgili kamu kuruluşları, tescil başvurusunda bulunabilecek ve sahibi olabilecek kişilerdir (Demirer, 2010)

 

Coğrafi işaret kapsamına giren ürünler nelerdir?

·         Doğal ürünler 

·         Tarım ürünleri

·         Maden ürünleri

·         El sanatları

·         Sanayi ürünleri




Türkiye’de tescil edilen coğrafi işaretler tüm dünyada geçerli midir?

Türkiye'de tescil edilen coğrafi işaretler sadece Türkiye sınırları içinde geçerlidir. Yurtdışında koruma için her ülkede, ülke mevzuatına göre başvuru gerekir.

 

Peki, Coğrafi İşaretli ürünlerimiz nelerdir?

 

Ülkemizde 209 tane coğrafi işaretli tescilli ürün yer alıyor. Tam listeyi aşağıda bulabilirsiniz.

1

ADANA KEBABI

2

ADAPAZARI DARTILI KEŞKEK

3

ADAPAZARI ISLAMA KÖFTESİ

4

AFYON KAYMAĞI

5

AFYON MERMERİ

6

AFYON PASTIRMASI

7

AFYON SUCUĞU

8

AKHİSAR DOMAT ZEYTİNİ

9

AKHİSAR USLU ZEYTİNİ

10

AKKUŞ ŞEKER FASULYESİ

11

AKÇAABAT KÖFTESİ

12

AKŞEHİR KİRAZI

13

ANAMUR MUZU

14

ANDIRIN TİRŞİĞİ

15

ANTAKYA KÜNEFESİ(TATLI)

16

ANTEP BAKLAVASI

17

ANTEP BEYRANI

18

ANTEP FISTIĞI

19

ANTEP KUTNU KUMAŞI

20

ANTEP YUVARLAMASI / ANTEP YUVALAMASI

21

ANTEP İŞİ

22

ARAPGİR KÖHNÜ ÜZÜMÜ

23

ARDAHAN ÇİÇEK BALI

24

AYDIN KESTANESİ

25

AYDIN İNCİRİ

26

AYVALIK ZEYTİNYAĞI

27

BAFRA PİDESİ

28

BAFRA ZEMBİLİ

29

BALIKESİR HÖŞMERİM TATLISI

30

BARTIN İŞİ TEL KIRMA

31

BAYAT TÜRKMEN KİLİMİ

32

BAYRAMiÇ BEYAZI

33

BAYRAMİÇ ELMASI

34

BERGAMA EL HALISI

35

BERGAMA KOZAK ÇAM FISTIĞI

36

BEYPAZARI KURUSU

37

BODRUM MANDARİNİ

38

BOYABAT ÇEMBERİ

39

BOZDAĞ KESTANE ŞEKERİ

40

BULDAN BEZİ

41

BURDUR CEVİZ EZMESİ

42

BURDUR ŞİŞ KÖFTESİ

43

BÜNYAN EL HALISI

44

BİRECİK PATLICANI

45

CHAMPAGNE

46

DAMAL BEBEĞİ

47

DENİZLİ LEBLEBİSİ

48

DENİZLİ TRAVERTENİ

49

DEVELİ CIVIKLISI

50

DEVREK BASTONU

51

DÖŞEMEALTI EL HALISI

52

DİYARBAKIR KARPUZU

53

DİYARBAKIR ÖRGÜ PEYNİRİ

54

EDREMİT KÖRFEZ BÖLGESİ ZEYTİNYAĞLARI

55

EDREMİT KÖRFEZİ YEŞİL ÇİZİK ZEYTİN

56

EDİRNE BEYAZ PEYNİRİ

57

EDİRNE TAVA CİĞERİ

58

EFLANİ CEMBER BEZİ

59

EGE PAMUĞU / AEGEAN COTTON

60

EGE SULTANİ ÜZÜMÜ / AEGEAN SULTANAS

61

EGE İNCİRİ / AEGEAN FİG

62

ELAZIĞ ÖKÜZGÖZÜ ÜZÜMÜ

63

EREĞLİ SİYAH HAVUCU

64

ERZURUM CİVİL PEYNİRİ

65

ERZURUM KADAYIF DOLMASI

66

ERZURUM KÜFLÜ CİVİL PEYNİRİ(GÖĞERMİŞ PEYNİR)

67

ERZİNCAN BAKIR İMALAT VE EL İŞLEMECİLİĞİ SANATI

68

ERZİNCAN TULUM PEYNİRİ

69

ESKİŞEHİR LÜLE TAŞI

70

ESKİŞEHİR ÇİĞBÖREĞİ (ÇİBÖREK)

71

EZİNE PEYNİRİ

72

EŞME YÖRÜK KİLİMİ

73

FİNİKE PORTAKALI

74

GAZİANTEP BAKIR EL İŞLEMECİLİĞİ

75

GAZİANTEP SEDEF EL İŞLEMECİLİĞİ

76

GELENEKSEL TÜRK AHUDUDU LİKÖRÜ

77

GELENEKSEL TÜRK GÜL LİKÖRÜ

78

GELENEKSEL TÜRK KAYISI LİKÖRÜ

79

GELENEKSEL TÜRK VİŞNE LİKÖRÜ

80

GELENEKSEL TÜRK ÇİLEK LİKÖRÜ

81

GEMLİK ATI

82

GEMLİK ZEYTİNİ

83

GÖNEN İĞNE OYASI

84

GÖRDES EL HALISI

85

GÖRECE NAZAR BONCUĞU ÜRETİM EL VE İŞLEME SANATI

86

GÜMÜŞHANE DUT PESTİLİ

87

GÜMÜŞHANE KÖMESİ

88

GÜNEY EGE ZEYTİNYAĞLARI

89

GİRESUN TOMBUL FINDIĞI

90

HELLİM / HALLOUMİ

91

HEREKE YÜN EL HALISI

92

HEREKE YÜN İPEK EL HALISI

93

HEREKE İPEK HALISI

94

HINIS FASULYESİ

95

ISPARTA GÜLÜ

96

JİRKAN KİLİMİ

97

KADINHANI TAHİNLİ PİDESİ

98

KALE BİBERİ

99

KALECİK KARASI ÜZÜMÜ

100

KANGAL BALIKLI KAPLICASI

101

KANGAL KOYUNU

102

KARAMÜRSEL SEPETİ

103

KARNAVAS DUT PEKMEZİ

104

KARS EL HALISI

105

KARS KAŞARI

106

KARS TÜRK ÇOBAN KÖPEĞİ

107

KAYSERİ MANTISI

108

KAYSERİ PASTIRMASI

109

KAYSERİ SUCUĞU

110

KEŞAN SATIR ET

111

KIRKAĞAÇ KAVUNU

112

KONYA ETLİ DÜĞÜN PİLAVI

113

KONYA ETLİEKMEK

114

KULA EL HALISI

115

KÜTAHYA ÇİNİSİ

116

KİLİS KATMERİ

117

MALATYA KAYISISI

118

MARAŞ BURMA BİLEZİĞİ

119

MARAŞ BİBERİ

120

MARAŞ TARHANASI

121

MARDİN KABURGA DOLMASI

122

MARDİN KİBE

123

MARDİN SEMBUSEK

124

MARDİN TAŞI

125

MARDİN İKBEBET

126

MARDİN İMLEBES (BADEM ŞEKERİ)

127

MERSİN CEZERYESİ

128

MERSİN TANTUNİSİ

129

MERZİFON KEŞKEĞİ

130

MUT KAYISISI (YAŞ SOFRALIK)

131

MİLAS EL HALISI

132

MİLAS ZEYTİNYAĞI

133

NİKSAR CEVİZİ

134

NİZİP ZEYTİNYAĞI

135

OLTU CAĞ KEBABI

136

OLTU TAŞI

137

OSMANİYE YER FISTIĞI

138

PAZIRIK EL HALISI

139

PERVARİ BALI

140

PROSCIUTTO DI PARMA (PARMA HAM / PARMA JAMBONU)

141

PİRAZİZ ELMASI

142

RAKI

143

RİZE BEZİ (FERETİKO)

144

SAFRANBOLU LOKUMU

145

SAFRANBOLU SAFRANI

146

SALİHLİ KİRAZI

147

SALİHLİ ODUN KÖFTE

148

SAMSUN KAZ TİRİDİ

149

SAMSUN SİMİDİ

150

SCOTCH WHISKY (İSKOÇ VİSKİSİ)

151

SOĞANLI BEZ BEBEKLERİ

152

SÜMER KARS EL HALISI

153

SÜPER İNCE KİLİM

154

SİMAV EL HALISI

155

SİVAS EL HALISI

156

SİVAS KÖFTESİ

157

SİİRT BATTANİYESİ

158

SİİRT BÜRYAN KEBABI

159

SİİRT FISTIĞI

160

SİİRT PERDE PİLAVI

161

TARSUS BEYAZI ÜZÜM TOPACIK

162

TARSUS YAYLA BANDIRMASI

163

TARSUS ŞALGAMI

164

TAVŞANLI LEBLEBİSİ

165

TAŞKÖPRÜ KUYU KEBABI

166

TAŞKÖPRÜ SARIMSAĞI

167

TAŞPINAR EL HALISI

168

TERME PİDESİ

169

TOKAT KEBABI

170

TOMARZA KABAK ÇEKİRDEĞİ

171

TRABZON TELKARİYE VE HASIRI

172

TURHAL YOĞURTMACI

173

TÜRK RAKISI

174

TÜRK TAZISI

175

TÜRKMEN EL HALISI

176

URFA EŞKİLİ

177

URFA MEYAN ŞERBETİ (BİYANBALI)

178

UŞAK HALISI

179

UŞAK TARHANASI

180

YAHYALI EL HALISI

181

YAMULA PATLICANI

182

YAĞCIBEDİR EL HALISI

183

YOZGAT ARABAŞISI

184

YOZGAT PARMAK ÇÖREĞİ

185

YUNTDAĞI EL HALISI

186

ZİLE PEKMEZİ

187

ÇANAKKALE EL HALISI

188

ÇARŞIBAŞI KEŞANI

189

ÇAY İLÇESİ VİŞNESİ

190

ÇAĞLAYANCERİT CEVİZİ

191

ÇELİKHAN TÜTÜNÜ

192

ÇORUM LEBLEBİSİ

193

ÇUBUK TURŞUSU

194

ÇİMİN ÜZÜMÜ

195

ÖDEMİŞ PATATESİ

196

İNCE ISPARTA HASGÜL EL HALISI

197

İNCESU KARAEVREK ÜZÜMÜ

198

İNEGÖL KÖFTE

199

İPSALA PİRİNCİ

200

İSABEY ÇEKİRDEKSİZİ(ÜZÜM)

201

İSKİLİP DOLMASI

202

İSKİLİP TURŞUSU

203

İSPİR KURU FASÜLYESİ

204

İZMİR LOKMASI

205

İZMİR ŞAMBALİSİ

206

İZMİT PİŞMANİYESİ

207

İZNİK ÇİNİSİ

208

ŞANLIURFA BİBERİ

209

ŞANLIURFA ÇİĞ KÖFTE

 

Kaynak: Coğrafi İşaretli ürünler, Yasemin Oraman, Oraman 2015:01 (01)

                 Coğrafi İşaretler, Türk Patent Enstitüsü, www.fikirormani.org