Eklenme Tarihi : 06 Şubat 2012 Pazartesi
Doç.Dr. Kenan Aydın

Perakende sektöründe yerel zincirlerin yeri ve geleceği

Bilindiği üzere perakende sektörü tüketicilere mal ve hizmet sunan dinamik ve hızlı gelişen bir sektördür. Perakende işi çok geniş bir alanda yapılmakla beraber burada başta hızlı tüketim ürünleri olmak üzere diğer bazı temel tüketim ürünlerinin satıldığı süpermarket zincirleri üzerinde durulacaktır.


Türkiyede perakende sektöründe özellikle 1980li yılların ortalarından itibaren hızlı bir değişim ve dönüşüm yaşanmaya başlamıştır. Bu süreç bazen yoğun bazen daha az yoğun bir rekabet ortamında yaşanagelmiştir. Süreç içerisinde perakendeciliği temsil eden üç ana aktörden bahsetmek yerinde olacaktır. Bu bağlamda geleneksel perakende bakkallar, organize perakende ise ulusal zincirler ve yerel zincirler tarafından temsil edilmektedir. Ulusal zincirler yerli ya da yabancı olabilmektedir. Yerel zincirler ise genelde aile şirketi biçiminde ve yerli işletmelerdir. Son 25 yıldan beri, ülke nüfusu ve perakende hacmindeki artışa rağmen rekabet etmekte zorlanan bakkaların sayısı azalmaktadır. Bu süreci yaşayan gelişmiş ülkelerde bakkalların yerini organize perakende almış ve organize perakendede de çoğu kez 4 ya da 5 perakende zinciri pazarın yüzde 70 ya da daha fazlasına hakim olmuştur. Doğal olarak Türkiyede de böyle bir sürecin izleneceği beklentisi hala bulunmaktadır. Ancak, yerel zincirler Türkiyede çok farklı bir başarı performansı ortaya koymuşlardır. Belki de gelişmiş ülkelerde yaşanan sürecin tersine bir süreç yaşanmaktadır. Bir başka ifadeyle yerel zincirler Türkiyede oldukça rekabetçi bir konuma gelmişlerdir. Türkiyede yerel zincirlerin bu konuma gelmeleri bir tesadüf olarak algılanmamalıdır. Yerel zincirlerin bu yükselişinde 1980lerin ortalarında kurulan İSMARın önemli bir payı olduğunu belirtmek gerekir. İSMAR, daha sonraları gücünü ve konumunu kaybetse bile bugün üzerinde etkili olmuştur. Çünkü 2000li yılların ortalarında kurulan PERDER geçmişten ders çıkarılmasını bilebilmiştir.Yerel perakende zincirlerin organizasyonu olan ve bugün federasyon haline gelen organizasyonu daha iyi anlayabilmek için bazı verilere bakmak yerinde olacaktır. Bu perakende organizasyonu Türkiyede 12 bölgede faaliyet gösteren toplam 276 yerel zinciri bünyesinde barındırmaktadır. Bu yerel zincirler toplam 2 bin 761 mağaza ve 53 bin 526 personel ile toplam 2 milyon 203 bin 167 metrekare satış alanına sahiptir. Ulusal zincirlerle de kıyaslandığında yerel zincirlerin önemli bir güç olduğu anlaşılacaktır.Yerel zincirlerin bu büyüklüğü sadece fiziki ya da nicel bir büyüklük müdür? Yoksa nitel bir özellik taşımakta mıdır? Kanımca, bu yerel zincirler birçok nitel özelliğe de sahiptirler. Kendileri ile bizzat görüştüğüm başlıca yerel zincir yöneticilerinin rekabeti doğru algıladıklarını ve rekabetle başa çıkmada karşılaştıkları engellerin neler olduğunu gayet iyi bildiklerini gördüm. Bu konuda arkadaşlarımla birlikte hazırlamış olduğumuz makalenin bulgularını daha sonraki bir yazımda sizlerle paylaşacağım. Ancak, şu kadarını söylemeliyim ki ölçek ekonomisinin öneminin farkına varılmış ve Fayda AŞ kurulmuştur. Fayda AŞnin göstereceği yüksek performans tüm yerel zincirleri olumlu olarak etkileyecektir. Diğer taraftan her bir zincir yöneticisinin müşterilerini çok iyi tanıdığını bu konuda gerekli araştırmaları yaptırdıkları görülmüştür. Müşteriye hizmet edebilmenin en iyi yolu, onu tanıyabilmektir. Her bir zincir kendine özgü bir rekabet aracı yaratmanın ne kadar önemli olduğunu bilmektedir. Diğer bir konu ise yönetim konusunda neler yapılması ve etkin ve verimli bir yönetim için gerekli olanların neler olduğunun bilinmesidir. Yönetimle ilgili bazı kavramların içselleştirildiğini yakından gördüm.Tüm bu değerlendirmeler ışığında şöyle bir soru sorulabilir: Dünyada yaşanan süreç acaba Türkiyede de yaşanacak mı? Yoksa Türkiye farklı bir eğilim izlenerek yeni bir model mi olunacak? Yani fiziki büyüklüğü ya da genişliği nedeniyle ABD hariç tutulursa diğer gelişmiş ülkelerde olduğu gibi Türkiyede de 4 ya da 5 perakende zinciri pazarın yüzde 70 veya daha fazlasına hâkim olabilecek mi? Böylece, Türkiye bir mucize yaratabilecek mi? Yerel zincirlerin rekabet algılamalarını ve buna vermekte oldukları ve vermeyi düşündükleri tepkileri çok olumlu değerlendirmekle beraber dış çevre faktörlerini de göz ardı etmemek gerekir. Bu konuda özellikle yasal düzenlemeler çok önemlidir. Diğer bir konu da yerel zincirler yapıları gereği çok güçlü sermaye yapılarına sahip olmayabilirler. Bu nedenle özellikle durgunluk ve kriz dönemleri çok önemli kırılma noktalarıdır. Yerel zincirler bu durumlara karşı hazırlıklı olmaları durumunda bir mucize yaratabilirler.Sağlık, mutluluk ve bol kazançlı bir yıl diliyorum.
E-BÜLTENİMİZE KAYIT OLUN
Copyright © 2005-2015 PEBEV Perakende Bilgi Evi
designed by nette interactive