Meyve-sebze hallerine bir hâller oluyor

Geçtiğimiz yılın Mart ayında mecliste kabul edilen ve uygulamaya bu yılın mart ayında başlanacak olan Yeni Hal Yasası beraberinde birçok soru ile geliyor. Belki de en çok merak edilen sorulardan bir tanesi yeni yasa ile birlikte meyve sebze fiyatlarının düşüp düşmeyeceği olacak. Market dergisi olarak bu sayımızda çok az kişi tarafından bilinen bu yasayı sizler için araştırdık

Eklenme Tarihi : 22 Şubat 2011 Salı
meyve-sebze-hallerine-bir-haller-oluyor
Tayfun KARADEMİRMart 2010da kabul edilen ve önümüzdeki aylarda uygulamaya geçilecek olan Yeni Hal Yasası ile birlikte belki de en çok merak edilen konu, meyve ve sebze fiyatlarında yaşanacak olan düşüşün oranı olacak. Gerek Sanayi ve Ticaret Bakanlığından gerekse çeşitli sendika ve kuruluşlarından yapılan açıklamalar, yeni yasa ile birlikte şu an mevcut olan bazı vergilerin kalkacağı ve bunun da ürün fiyatlarında bir düşüşe neden olacağı yönünde. Sebze - meyve üreticilerini etkileyecek olan bu yasa ile vatandaşın da sebze ve meyveyi market reyonlarından daha ucuza alması mümkün olabilecek. Konuyla ilgili görüşlerini aldığımız isimler, yasanın üretici, esnaf ve tüketicinin yararına olacağı ve en önemlisi sebze meyve fiyatlarını düşüreceği görüşünde birleşiyor. Ancak Türkiye Sebze ve Meyve Komisyoncuları Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, çıkacak olan yasayla ilgili temkinli konuşmayı tercih ediyor. Tavşana göre yasa üreticinin aleyhine olacak. Kimine göre yeni düzenlemelerle haller Avrupa Birliği standartlarına ulaşacak, hem üretici hem tüketici hem de esnafın yararına olacak. Kimine göre ise bunun tam tersi gerçekleşecek. Önümüzdeki aylarda yasanın neler getirip neler götüreceğini tam manasıyla görebileceğiz.Yasanın getirdiği yeniliklerMart 2011den sonra yürürlüğe girecek olan 5957 sayılı yeni hal yasasının getirdiği bazı yenilikler: Kanun, toptancı hallerin, alıcı ve satıcıları bir araya getiren, fiyat oluşumuna katkı sağlayan merkezler olmasını gözeterek, malların toptan alım ve satımlarının esas olarak toptancı hallerinde yapılmasını benimsiyor. Ancak, 552 sayılı KHKden farklı olarak, ticarete serbestlik getirmek, alternatif pazarlama kanallarının oluşmasını temin etmek ve AB mevzuatına uyum sağlamak amaçlarıyla, hale bildirimde bulunmak kaydıyla toptancı hal dışında da alım satıma olanak sağlıyor. Örneğin; perakende olarak mal satanlar (marketler, manavlar, pazarcılar gibi) veya münhasıran kendi tüketiminde kullanacaklar (oteller, yemek fabrikaları gibi) toptancı hale bildirmek ve rüsumlarını ödemek kaydıyla (rüsumların 5 iş günü içinde malın üretildiği yer belediyesi adına açılan hesaba yatırılması gerekiyor) toptancı hale giriş zorunluluğu olmaksızın doğrudan üreticiden mal temin edebilecek. Yine, getirilen bu düzenleme ile; - Tekelleşme giderilerek rekabet temin edilecek (Toptancı hal dışında faaliyet gösteren meslek mensupları da ticarete etkin şekilde katılabilecek)- Maliyetler azalacak, zaman kayıpları giderilecek (Örneğin; Amasyadan Ankaranın Elmadağ ilçesine satılmak üzere gönderilen elmanın yaklaşık 100 kilometrelik gidiş dönüş mesafesi kat ederek Ankara Belediyesi Toptancı Haline girmesi zorunluluğu ortadan kalkacak)- Haksız kazançlara son verilecek (Fiilen aracılık hizmeti vermeyen komisyoncuların ücret alımı engellenecek) Tarım ürünleri ile arz talep derinliğine göre malların ticaretinin kalite ve gıda güvenliğine uygun olarak serbest rekabet şartları içersinde yapılmasını, malların etkin şekilde tedariğini, dağıtımını ve satışını, üretici ve tüketicilerin hak ve menfaatlerine korunması, toptancı halleri ile pazar yerlerinin çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işaretlenmesini amaçlıyor. Yasanın getirdiği en önemli yenilik, ulusal Hal Kayıt Sisteminin kurulması. Bu sayede ticarete konu olan tarım ürünlerinin miktar ve fiyatlarına bu sistemle ulaşılabilecek. Meslek grupları kayıt altına alınarak sektörel ticaretin daha güvenli ortamlarda yapılması, üreticilerin ürünlerini satacakları tüccarların irtibat bilgilerine erişimleri ve onlar hakkında bilgi sahibi olmaları sağlanacak. Yasanın getirdiği bir başka yenilik ise tüccarların toptancı hale bildirimde bulunmak kaydıyla hal dışında da toptan alım satım yapabilmeleri. Bakanlığın açıkladığı sektörde yüzde 70 kayıt dışı çalışma durumu böylelikle önlenecek. Ürünlerin analizini yaptıranlardan alınacak rüsum vergisi yarıya indirilerek böylece analiz yaptırmak teşvik edildi.Üreticilere yönelik hükümlerYeni yasa ile üreticilerden alınan hal rüsumu malı satın alanlardan alınması, üretici alacaklarının 15 iş günü içerisinde ödenme zorunluluğu getirilerek, ürün bedelini üreticiye zamanında ödemeyen komisyoncu ve tüccarın üreticilere olan borçlarına karşılık teminatlarının paraya çevrilerek ödenmesi öngörülüyor. Toptancı hallerde bulunan işyerlerinin en az yüzde 20si üretici örgütlerine ayrıldı. Bakanlık üretici haklarının korunması amacıyla alım satım işlemlerini düzenleyen tek tip sözleşme belirleyebilecek. Üretici örgütleri rüsum ödemeksizin hal dışında da sadece kendi ortak ve üyelerin malları değil aynı zamanda ortak veya üyesi olamayan üreticiler ile diğer üretici örgütlerinin mallarını da toptan veya perakende olarak satabilecek. Hal hakem heyeti yeniden yapılandırıldı, değeri 50 bin TLnin altındaki uyuşmazlıklarda heyete başvuru zorunluluk haline getirildi, hakem heyetlerinin il merkezleri ile bakanlıkça uygun görülen ilçe merkezlerinde kurulması hedeflendi.Komisyoncu ve tüccarlara yönelik hükümlerKomisyoncular aracılık ettikleri işlemlerden yüzde 8 oranında komisyon alacak. Yeni yasa ile işyerlerinin tahsis yoluyla işletilmesinden vazgeçiliyor. Halen tahsisli işyerleri, hak sahiplerine on iki yıl süre ile kiralanmış sayılacak. Ayrıca kira sözleşmesi sona erenlerle ihaleye çıkılmaksızın yeniden sözleşme yapılabilecek. Ürünlerden sadece bir kez rüsum alınacak, alınan rüsum ürünü satın alanlar tarafından ilgili banka hesabına yatırılacak. Tahakkuk eden rüsumu zamanında ödemeyenlerin ikinci defa mal alımları elektronik sistem sayesinde engellenecek. Yeni yasa ile birlikte tüketicilerin de satın aldıkları ürünleri üretimden tüketime kadar olan süreçte izlemeleri hedefleniyor. Semt pazarları çağdaş bir yapıya kavuşturulacak ve hijyen koşulları sağlanmış olacak. Üretim bölgelerindeki hallerin almış olduğu rüsum yüzde 2den yüzde 0.25e düşürülüyor. Ayrıca toptancı halleri, halin sınıfına, büyüklüğüne ve işlem hacmine göre belirlenecek müzayede, depolama, tasnifleme ve ambalajlama tesisleri ile laboratuar ve soğuk hava deposu gibi ünitelerin bulunması zorunlu kılınıyor.Ergün: Kayıt dışı ortadan kalkacakYeni yasa hakkında basını bilgilendirme toplantısı yapan Sanayi ve Ticaret Bakanı Nihat Ergün, sebze meyve ticaretinde yaşanan en büyük sıkıntının alınan rüsum vergisinden kaynaklandığını söyledi. Yürürlüğe girecek olan yasa ile birlikte bu konunun çözüme kovuşacağını belirten Ergün, Toptancı halinde satılan mallardan yüzde 1, toptancı hali dışında satılan mallardan yüzde 2 oranında hal rüsumu alınacak olması bazı belediyelerde gelirlerin düşeceği endişesini doğurdu. Hal yasası ile hal dışında kayıt dışı satılan malları özellikle hal kayıt sistemi ve ürün künyesi uygulamasıyla kayıt altına alacağız, hal dışında yapılan ticari faaliyetlerin azalmasına ve kayıt altına girmesine zemin hazırlayacak. Yaptığımız tahmini hesaplara göre çok daha fazla miktarda ürünün ticareti kayıtlı hale geleceğinden rüsum oranlarının düşmesine rağmen belediyelerimizin gelirlerinde artış olacak dedi. Çıkacak yasanın pastayı büyüteceğini, yaklaşık yüzde 70i kayıt dışında olan sebze meyve ticaretini kayıt altına alınacağını belirten Ergün, belediyelerin kayıt dışılık nedeniyle söz konusu ticaretin ancak yüzde 30undan pay alabildiklerini, yeni uygulamayla rüsum oranları düşürülmesine rağmen pastadan daha fazla pay alınacağını dile getirdi. Fiyatlar yüzde 25 düşerToplantının ardından gazetecilerin Yasanın vatandaşa yansıması nasıl olacak? şeklindeki sorusu üzerine Bakan Ergün, sebze meyve ticaretinde yüzde 70 oranında kayıt dışılık olduğunu, ürünlerin yüzde 25inin de tarladan pazara gelemeden zayi olduklarını hatırlattı. Ergün, sistemin kayıt altına alınması halinde ürün bollaşması nedeniyle fiyatlarda yüzde 25 civarında bir ucuzlama beklediklerini kaydetti. Özgenç: Yasa esnafın, üreticinin ve tüketicinin yararına olacakKüçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Derneği (KOBİDER) Başkanı Nurettin Özgenç, kanunun birçok yeniliği beraberinde getireceğini, bu yeniliklerden laboratuar, soğuk hava depolama, ambalajlama tesisi olacağını ve bu uygulamaların hijyen açısından çok önemli olduğunu vurguladı. Özgenç, Sebze meyve ticaretinin kalite, standart ve gıda güvenliğine uygun yapılması, rekabet ortamının iyi çalışması, tedarik, dağıtım ve satış işlemlerinin etkin bir şekilde gerçekleşmesi, üretici, tüketici ve meslek mensuplarının menfaatlerinin ortaklaşa korunması ve toptancı halleriyle pazar yerlerinin modern bir sisteme kavuşacak olması, sebze ve meyve ticaretinin daha sağlıklı mekânlarda ve gıda güvenliğine uygun Avrupa standartlarında satışa sunulacak olması kanunun olumlu yanları dedi. Yeni çıkan her yasa gibi bu yasanın da bir adaptasyon süreci olacağını ve bu sürede bazı aksaklıklar yaşanabileceğini söyleyen Özgenç, Hatırlarsanız sigara yasağı çıktığında bazı sıkıntılar görülmüş ama daha sonra bu sıkıntılar giderilmişti. Aynı durum yeni çıkacak Hal Yasasında da olabilir dedi. Çıkan yasa ile üreticinin mahsulünü komisyon ödemeden, doğrudan satabilecek olmasının üretici ve dolayısıyla vatandaşın lehine olacağını sözlerine ekleyen Özgenç, Avrupa Birliğine girme arzusunda olan Türkiyenin bu yasayı çıkarmakta geç bile kaldığını vurguladı.Aygün: Müşterimize daha ucuz ve taze ürün satacağızTürkiye Perakendeciler Federasyonu Başkanı Selamet Aygün, yürürlüğe girecek olan yasanın üreticinin hakkını savunduğunu ve komisyoncuların ürün bedellerinin ödemesini teminat altına aldığını belirtti. Aygün, Yasada ürünü tedarik eden firmalar toptancı haline girmeden ürünü hale bildirim usulü ile bilgilendirip satışa sunabilecekler. Ayrıca ürün künyesi yenilik olarak gözüküyor. Yani ürünün üreticisi, nerede üretildiği, menşei ve barkodlanması gibi bilgilerin ürünün yanında bulundurulması gerekecek. Semt pazarlarının yüzde 20si kadar üreticilerin ürünlerini direkt tüketiciye satabilmeleri için yer ayrılması zorunlu hale getirilecek olması tamamen üreticinin yararına olacak uygulamalar dedi. Aygün ayrıca yasanın tüketiciye daha taze ürün ulaşmasına, satıcıların ürünü daha ucuza maletmesine ve ürünün direkt tüketicilere ulaşmasına imkân tanıyacağını belirtti. Narman: Yasa perakendenin önünü açacakHal yasası ile ilgili görüşlerini aldığımız İstanbul PERDER Başkanı Reşat Narman, yürürlüğe girecek yasanın perakende sektörünün önünü açacağını, meyve sebze ticaretinde köklü değişikliler getireceğini belirtti. Narman, Yeni hal yasası bizlere direkt üreticiden sebze ve meyve alma olanağını sağladı. Bu da maliyetlerimize ciddi faydalar sağlayacak. Üreticiden ürünü direkt olarak alabilme imkânına sahip belli hacimdeki marketler için 14 -18 saat daha erken ve daha taze ürünleri müşterimize sunma imkânı sağlayacak. Yeni hal yasası sebze ve meyve üretimindeki kayıt dışılığı da azaltacak dedi. Narman ayrıca, yasanın sektöre önemli faydalar getireceğini, yürürlüğe girince uygulamalar ya da genel içerik konusunda yaşanan bir sıkıntı olması halinde ekleme ya da değiştirme gibi gereken çalışmaların ve düzenlemelerin yapılacağını düşündüğünü belirtti. Songör: Haksız rekabet ortadan kalkacakYeni Hal Yasasının ihtiyaç duyulan bir yasa olduğunu belirten Makro Market Genel Müdürü Mehmet Songör, yasanın ilk aşamada piyasalara nasıl yansıyacağını net olarak bilmenin mümkün olmadığını ama genel olarak bakıldığında yasanın önemli faydalar getireceğini söyledi. Songör, Yeni Hal Yasasının olumlu yönleri olduğu gibi bazı olumsuz yansımaları da muhakkak olacak. Kanunu incelediğimizde teorik olarak ciddi bir olumsuzluk olduğu kanaatinde değilim. Uygulamada bazı olumsuz durumlar ortaya çıksa da, zaman içerisinde ek maddeler ile düzeltilebilir. İlk etapta faydalarını mutlaka göreceğiz dedi. Songör, çıkacak yasayla birlikte ne pazarda ne de manavda ürün künyesi olmayan sebze ve meyve satılamayacağını, bu durumun da marketçiler açısından haksız rekabete yol açan kayıt dışı satışları önlemesi açısından çok önemli olduğunu kaydetti. Modernizasyona, hijyene önem veren organize perakendecilik sektörü açısından önemli bir gelişme olacağını söyleyen Songör, Bürokrasi ve gereksiz bazı maliyetler ortadan kalkacak. Bu durum da fiyatları kısmen etkileyecek. En önemlisi, hep kuralsız ve karmaşık gözüken hal yapısının bir intizama kavuşması perakende sektörüne olumlu yansıyacak. Ayrıca yasayla bizim maruz kaldığımız haksız rekabetin de ortadan kalkacağını umuyoruz dedi.Tavşan: Yasa, uluslararası dev market zincirlere yarayacakYeni çıkacak yasayla ilgili olumlu olduğu kadar olumsuz görüşler de var. 5957 sayılı yeni Hal Yasası ile ilgili olarak Türkiye Sebze ve Meyve Komisyoncuları Federasyonu (TÜSEMKOM) Başkanı Yüksel Tavşan, Yasanın getireceği en büyük değişiklik, malların toptan olarak hal dışında da satılabilecek olması. Halden geçirilme zorunluluğu terk edilerek malı üreticilerden satın alanların toptancı hale girmeden bunları en yakın toptancı hale bildirerek yüzde 2 rüsum ödemeleri şartı ile diledikleri yerde perakende satabilecekler dedi. Federasyon olarak kanun tasarısı taslağı üzerinde çok önemli çalışmalar yaptıklarını ve kanun koyucuya çok önemli bilgi ve belge desteğinde bulunduklarını belirten Tavşan,Bu Kanun, üretici, üretici temsilcileri veya toptancı hallerdeki görevli paydaşlar tarafından talep edilerek kaleme alınmadı. Bu tasarının sahipleri Yabancı sermayeli Uluslar arası zincir market patronlarıdır. Amaçları, toptancı halleri ve diğer paydaşları devreden çıkararak direkt üreticilerden toptan mal almalarının önünü açmak olacak. Bu isteklerinde başarılı da olmuşlardır. Ancak daha uygulamaya başlanılmadığı için Kanundaki aksaklıklar henüz görülmemektedir. Mart 2011den sonra sebze ve meyve piyasalarındaki uygulamalarda neler yaşanacağını inşallah hep birlikte göreceğiz dedi. Ayrıca sözlerine bir örnek vererek devam eden TÜSEMKOM Başkanı buna benzer bir yasanın İspanyada var olduğunu, ispanyada şu an olanların dikkatlice incelenmesi gerektiğini belirtti. Tavşan, Bizim küçük ölçekli üreticimizin dev zincir market satın almacıları ile pazarlık yapacak güçte değil. Büyük zincir marketlerin amacı haller aradan çıksın, biz zaten küçük üreticilerden istediğimiz fiyata malı alırız düşüncesindeler. İspanyadaki model incelendiğinde bu anlattığım şeyin daha kolay anlaşılacaktır. Dev zincir marketlerin satınalma güçlerinin büyüklüğü sebebiyle fiyat dikte ettirdikleri ve istedikleri fiyatlarla üretici birliklerinin mallarını aldıkları ve bu yüzden de İspanyol üreticisinin gelirlerinin her yıl düştüğü gerçeği her şeyi anlatıyor. Bizim üreticimizin veya üretici birliğimizin bu devlere dayanacak hali zaten yok, birde toptancı haller devreden çıkarsa tamamen onların insafına terk edilmiş olacaklar, üzüntümüz budur dedi. Tavşan ayrıca yasa ile birlikte meyve sebze fiyatlarının kesinlikle düşmeyeceğini belirtti.Bu röportaj Market dergisinden alınmıştır.
E-BÜLTENİMİZE KAYIT OLUN
Copyright © 2005-2015 PEBEV Perakende Bilgi Evi
designed by nette interactive